دادگاه دعاوی کوچک در چه مواردی تصمیم می‌گیرد
دادگاه دعاوی کوچک شعبه‌ای از دادگاه عالی انتاریو است و به دو نوع دعوا رسیدگی می‌کند: مطالبه‌ی وجه و استرداد اموال منقول، به شرطی که مبلغ خواسته یا ارزش مال در سقف صلاحیت دادگاه باشد.
از ۱ اکتبر ۲۰۲۵ این سقف ۵۰٬۰۰۰ دلار است (پیش از آن ۳۵٬۰۰۰ دلار بود). سقف به اصل خواسته مربوط است و بهره و هزینه‌های دادرسی جزو آن حساب نمی‌شوند. اگر خسارت شما بیشتر است، دو راه دارید: از مازاد صرف‌نظر کنید و در همین دادگاه بمانید، یا در دادگاه عالی عادی طرح دعوا کنید که آیین آن پیچیده‌تر و خطر هزینه‌هایش بیشتر است. صرف‌نظر از مازاد قطعی است و بعداً نمی‌توانید برای مابه‌التفاوت دوباره اقامه‌ی دعوا کنید.
دعاوی رایج
صورت‌حساب و وام پرداخت‌نشده، نقض قرارداد، ودیعه‌ی برگشت‌داده‌نشده، کار معیوب پیمانکار، اختلافات مصرف‌کننده، خسارت به اموال، چک برگشتی.
استرداد مال
خودرو، تجهیزات، اثاثیه یا هر مال منقولی که طرف مقابل از پس دادن آن خودداری می‌کند و ارزش آن در سقف دادگاه است.
آنچه دادگاه نمی‌تواند حکم کند
دستور انجام یا توقف یک کار (دستور منع)، تعیین مالکیت زمین، یا طلاق و سایر امور خانوادگی.
اختلافاتی که مرجع دیگری دارند
بیشتر اختلافات اجاره‌ی مسکونی در صلاحیت هیئت صاحبخانه و مستأجر است. برخی امور استخدامی، حقوق بشری و بیمه‌ای مرجع جداگانه‌ی خود را دارند.
مرور زمان: مهلتی پیش از همه‌ی مهلت‌ها
طبق قانون مرور زمان ۲۰۰۲ انتاریو، بیشتر دعاوی باید ظرف دو سال از روزی اقامه شوند که می‌دانستید یا به‌طور متعارف باید می‌دانستید که از رفتار طرف مقابل خسارت دیده‌اید و طرح دعوا راه مناسب جبران آن است. یک سقف مطلق پانزده‌ساله هم از تاریخ وقوع فعل یا ترک فعل وجود دارد، صرف‌نظر از اینکه چه زمانی کشف شده باشد.
اگر مهلت مرور زمان بگذرد، دعوا معمولاً از بین می‌رود، هر قدر هم مدارک قوی باشد. مذاکره، نامه‌ی مطالبه و وعده‌ی پرداخت به‌تنهایی جلوی گذشت مهلت را نمی‌گیرند. در برخی بدهی‌ها، اقرار کتبی به بدهی یا پرداخت بخشی از آن می‌تواند مهلت را از نو شروع کند، اما این موضوع به بررسی جداگانه نیاز دارد.
پیش از ثبت دادخواست: چهار بررسی
- دقیقاً علیه چه کسی دعوا می‌کنید؟نام حقوقی صحیح را به کار ببرید. علیه مالک انفرادی یک کسب‌وکار به نام شخص خودش (همراه نام تجاری) دعوا می‌شود، علیه شراکت به نام شرکا یا نام شراکت، و علیه شرکت سهامی به نام دقیق ثبت‌شده‌ی آن. استعلام ثبت شرکت، نام و نشانی رسمی را تأیید می‌کند. دعوا علیه شخص اشتباه می‌تواند حکم را بی‌اثر کند.
- کدام دفتر دادگاه؟طبق قاعده‌ی 6.01، دادخواست در حوزه‌ای ثبت می‌شود که سبب دعوا در آن ایجاد شده یا خوانده (یا یکی از خواندگان) در آن سکونت دارد یا فعالیت تجاری می‌کند، یا در نزدیک‌ترین محل دادگاه به محل سکونت یا کسب‌وکار خوانده. اگر دادخواست در محل نادرست ثبت شود، دادگاه می‌تواند دستور دهد دادرسی در جای دیگری برگزار شود و این باعث تأخیر می‌شود.
- چه مبلغی و با چه محاسبه‌ای؟مبلغ را به اجزایش تفکیک کنید: اصل طلب، بهره‌ی قراردادی، بهره‌ی پیش از صدور حکم و سایر خسارات. هر جزء باید سند یا توضیحی داشته باشد که آن را ثابت کند.
- آیا مطالبه‌ی روشنی کرده‌اید؟در بیشتر دعاوی، نامه‌ی مطالبه الزام قانونی نیست، اما مبلغ و مهلت پرداخت را مشخص می‌کند و اغلب به پرداخت یا سازش می‌انجامد. همین نامه بعداً دلیلی است بر اینکه شما منطقی رفتار کرده‌اید.
ثبت دادخواست
خواهان پرونده را با ثبت دادخواست خواهان (فرم 7A) به‌صورت آنلاین یا در دفتر دادگاه و پرداخت هزینه‌ی ثبت آغاز می‌کند. دادخواست باید به زبان ساده بگوید طرفین چه کسانی هستند، چه اتفاقی افتاده، چه می‌خواهید و چرا خوانده مسئول است. رونوشت اسناد اصلی مانند قرارداد یا صورت‌حساب باید پیوست شود. اگر سندی پیوست نیست، دلیل آن باید در دادخواست توضیح داده شود.
ابلاغ دادخواست
دادخواست صادرشده باید ظرف شش ماه از تاریخ صدور به همه‌ی خواندگان ابلاغ شود. دادگاه می‌تواند این مهلت را تمدید کند. آیین دادرسی روش‌های مجاز را تعیین کرده است: ابلاغ شخصی؛ ارسال به محل سکونت شخص با پست سفارشی یا پیک به شرط گرفتن امضای دریافت؛ یا جایگزین دیگری برای ابلاغ شخصی، مانند سپردن نسخه در پاکت دربسته به یکی از اعضای بزرگسال خانوار و ارسال پستی یا با پیک نسخه‌ی دوم در همان روز یا روز بعد. برای شرکت‌هایی که در نشانی ثبت‌شده پیدا نمی‌شوند، قواعد ویژه‌ای وجود دارد. ابلاغ با سوگندنامه‌ی ابلاغ (فرم 8A) یا گواهی ابلاغ (فرم 8B) که وکیل یا پارالیگال صادر می‌کند، اثبات می‌شود. بدون اثبات ابلاغ نمی‌توانید درخواست کنید خوانده غایب شناخته شود.
اگر خوانده هستید
خوانده پس از ابلاغ ۲۰ روز فرصت دارد لایحه‌ی دفاعیه (فرم 9A) را به همه‌ی طرف‌های دیگر ابلاغ کند و آن را همراه با اثبات ابلاغ نزد دفتر دادگاه ثبت کند. اگر این مهلت بگذرد، خواهان می‌تواند درخواست کند شما غایب شناخته شوید. پس از آن، جز درخواست ابطال غیبت، بدون اجازه‌ی دادگاه یا رضایت خواهان نمی‌توانید دفاعیه ثبت کنید یا اقدام دیگری در پرونده انجام دهید.
در دفاعیه می‌توانید:
- تمام یا بخشی از ادعا را رد کنید و دلیل آن را بگویید؛
- تمام یا بخشی از ادعا را بپذیرید و شرایط پرداخت پیشنهاد کنید؛
- تهاتر را مطرح کنید، یعنی مبلغی که خواهان به شما بدهکار است؛ و
- با ثبت دعوای خوانده (فرم 10A)، ظرف ۲۰ روز پس از ثبت دفاعیه یا بعد از آن با اجازه‌ی دادگاه، علیه خواهان یا شخص دیگری اقامه‌ی دعوا کنید.
حکم غیابی و ابطال آن
اگر خواسته مبلغ معین (یک بدهی مشخص) باشد، مدیر دفتر دادگاه می‌تواند حکم غیابی را امضا کند. اگر مبلغ نیاز به ارزیابی داشته باشد، خواهان باید خسارت را در جلسه‌ی درخواست یا جلسه‌ی ارزیابی ثابت کند. خوانده می‌تواند با تقدیم درخواست (موشن) از دادگاه بخواهد غایب شناختن یا حکم غیابی را ابطال کند. طبق قاعده‌ی 11.06، دادگاه باید قانع شود که دفاع ماهوی موجهی وجود دارد، برای غیبت توضیح معقولی هست، و درخواست در نخستین فرصت معقول مطرح شده است. تأخیر، این درخواست را ضعیف می‌کند.
کنفرانس حل‌وفصل
در هر دعوایی که دفاعیه دارد، کنفرانس حل‌وفصل ظرف ۹۰ روز از ثبت نخستین دفاعیه برگزار می‌شود (قاعده‌ی 13.01). هر طرف و نماینده‌اش باید در آن شرکت کنند. این جلسه‌ای خصوصی و غیررسمی با قاضی یا قاضی جانشین است و اغلب به‌صورت تصویری برگزار می‌شود. دادرسی نیست: کسی سوگند یاد نمی‌کند، مطالب آن تا پایان پرونده محرمانه است، و قاضی کنفرانس در دادرسی همان پرونده قضاوت نمی‌کند. طرفی که برای سازش به تأیید شخص دیگری نیاز دارد، باید در تمام مدت جلسه به آن شخص دسترسی تلفنی داشته باشد.
هدف آن حل اختلاف یا محدود کردن موضوعات، روشن شدن مدارک و شهود، و آگاه شدن هر طرف از نقاط قوت و ضعف پرونده است. قاضی می‌تواند درباره‌ی روند پرونده دستور بدهد، مانند افزودن طرف دعوا، دستور ارائه‌ی اسناد، تغییر محل دادرسی یا پرداخت هزینه.
پیشنهاد سازش و مذاکره
پیشنهاد کتبی سازش را در هر زمانی می‌توان داد. طبق قاعده‌ی 14.07، اگر پیشنهاد دست‌کم هفت روز پیش از دادرسی ابلاغ شده باشد، پیش از دادرسی پس گرفته نشده یا منقضی نشده باشد، و حکم برای پیشنهاددهنده دست‌کم به همان اندازه مطلوب باشد، دادگاه می‌تواند تا دو برابر هزینه‌های قابل پرداخت (بدون هزینه‌های جانبی) را به نفع او حکم کند. پیشنهاد معقولی که به‌موقع داده شود، فشار واقعی بر طرف مقابل وارد می‌کند. پیشنهادهای پذیرفته‌نشده تا پیش از تصمیم درباره‌ی مسئولیت و خواسته، به قاضی دادرسی گفته نمی‌شوند.
سازش می‌تواند شرایطی داشته باشد که حکم دادگاه نمی‌تواند: پرداخت قسطی، بازگرداندن مال در تاریخ معین، محرمانگی یا برائت متقابل. هر سازشی باید کتبی، امضاشده و دقیق باشد: مبلغ، تاریخ‌ها و پیامد عدم پرداخت باید روشن باشد.
آمادگی برای دادرسی
اگر پرونده به سازش نرسد، یکی از طرفین هزینه‌ی تعیین وقت دادرسی را می‌پردازد. دادرسی معمولاً کوتاه است و قاضی بر اساس مدارکی که همان روز ارائه می‌شود تصمیم می‌گیرد.
- گاه‌شمار: شرح یک‌صفحه‌ای و تاریخ‌دار رویدادها که قرارداد، اجرای تعهد، نقض، اخطار و خسارت را به هم وصل می‌کند.
- مستندات: نسخه‌های شماره‌گذاری‌شده‌ی هر سند برای قاضی، طرف مقابل و شاهد، و اصل اسناد در دسترس.
- شهود: کسانی که از موضوع آگاهی مستقیم دارند. شاهدی را که ممکن است داوطلبانه حاضر نشود، می‌توان با احضاریه‌ی شاهد (فرم 18A) فراخواند. احضاریه باید دست‌کم ۱۰ روز پیش از تاریخ دادرسی، به‌صورت شخصی و همراه با هزینه‌ی حضور مقرر، به شاهد ابلاغ شود.
- مترجم شفاهی: طرفی که شاهدی را فرامی‌خواند که به مترجم نیاز دارد، باید خودش مترجم واجد شرایط فراهم کند، مگر اینکه ترجمه میان انگلیسی و فرانسوی باشد و وزارت دادستانی کل آن را فراهم کند.
- خسارت: محاسبه‌ی روشن هر مبلغ، دلیل آن و اقداماتی که برای کاهش خسارت انجام شده است.
- مبنای حقوقی: مبنای قانونی دعوا یا دفاع و رویه‌ی قضایی مورد استناد، به‌اختصار.
پیام‌ها و عکس‌ها باید مرتب و چاپ شوند، نه اینکه روی گوشی نشان داده شوند. اسنادی که به زبان دیگری، مانند فارسی، هستند باید توسط مترجم واجد شرایط و همراه سوگندنامه یا اظهارنامه‌ی مترجم ترجمه شوند.
مدارکی که دعوا را می‌برد
| نوع پرونده | مدارک اصلی | نقطه‌ی ضعف رایج |
|---|---|---|
| صورت‌حساب یا وام پرداخت‌نشده | قرارداد یا شرایط کتبی، صورت‌حساب، اثبات تحویل یا انتقال وجه، سابقه‌ی پرداخت، نامه‌ی مطالبه. | نبود شرایط کتبی؛ روشن نبودن اینکه پول هدیه، وام یا سرمایه‌گذاری بوده است. |
| پیمانکار یا بازسازی | پیش‌فاکتور، قرارداد، دستور تغییرات، عکس قبل و بعد، گزارش بازرسی، برآورد پیمانکار دوم، پرداخت‌ها. | نبود مدرک مستقل درباره‌ی کیفیت نامناسب کار یا هزینه‌ی تعمیر. |
| خرید مصرفی | رسید، آگهی، ضمانت‌نامه، مکاتبات، گزارش کارشناس یا تکنسین. | تأخیر در شکایت؛ نبود اثبات عیب. |
| خسارت به اموال | عکس، برآورد و فاکتور تعمیر، اظهارات شهود، گزارش پلیس یا حادثه. | اثبات نشدن هزینه‌ی تعمیر با فاکتور یا برآورد. |
| دفاع در برابر دعوا | اثبات پرداخت، نقص کار، تخلف خود خواهان، یا نادرستی مبلغ. | از دست دادن مهلت ۲۰ روزه‌ی دفاعیه. |
پس از صدور حکم: وصول طلب
حکم خودبه‌خود وصول نمی‌شود. اگر محکوم‌علیه داوطلبانه نپردازد، محکوم‌له از ابزارهای اجرایی آیین دادرسی استفاده می‌کند:
جلسه‌ی بازجویی از بدهکار
محکوم‌علیه باید در دادگاه حاضر شود و با سوگند درباره‌ی درآمد، دارایی، حساب‌های بانکی و بدهی‌هایش پاسخ دهد. معمولاً نخستین قدم همین است.
توقیف طلب و دستمزد
وجهی که دیگران به محکوم‌علیه بدهکارند، مانند حقوق یا موجودی بانکی، به دادگاه پرداخت و به محکوم‌له داده می‌شود. توقیف حقوق طبق قانون به بخشی از حقوق خالص محدود است.
دستور توقیف و فروش
علیه ملک یا اموال منقول نزد کلانتری ثبت می‌شود. دستور توقیف علیه ملک می‌تواند تا پرداخت حکم، جلوی فروش یا وام مجدد را بگیرد.
دستور تحویل
برای حکمی که به بازگرداندن مال معین دستور داده، مأمور اجرا می‌تواند مال را توقیف و تحویل دهد.
بر مبلغ پرداخت‌نشده بهره‌ی پس از حکم تعلق می‌گیرد. محکوم‌علیه می‌تواند از دادگاه شرایط پرداخت بخواهد، و اگر چند حکم دعاوی کوچک علیه او صادر شده باشد، دادگاه می‌تواند دستور تجمیع صادر کند.
هزینه‌های دادگاه
هزینه‌ها را آیین‌نامه‌ی O. Reg. 332/16 تعیین می‌کند. مبالغ زیر از متن فعلی آیین‌نامه است. در روز ثبت، آن را دوباره بررسی کنید. «خواهان پرتکرار» کسی است که در همان سال تقویمی، پیش‌تر ده دادخواست یا بیشتر در همان دفتر دادگاه ثبت کرده باشد.
| مرحله | خواهان عادی | خواهان پرتکرار |
|---|---|---|
| دادخواست خواهان | ۱۰۸ دلار | ۲۲۸ دلار |
| دعوای خوانده | ۱۰۸ دلار | |
| دفاعیه | ۷۷ دلار | |
| دفاعیه | ۷۷ دلار | |
| دفاعیه | ۷۷ دلار | |
| دفاعیه | ۷۷ دلار | |
| درخواست حکم غیابی | ۹۴ دلار | ۱۲۸ دلار |
| تعیین وقت دادرسی یا جلسه‌ی ارزیابی | ۳۰۸ دلار | ۴۰۳ دلار |
| درخواست (موشن) | ۱۲۷ دلار | |
| دستور توقیف و فروش، دستور تحویل یا اخطار بازجویی | ۶۸ دلار | |
| اخطار توقیف طلب (صدور یا تمدید) | ۱۴۴ دلار | |
| احضاریه‌ی شاهد | ۳۳ دلار | |
کسی که توان پرداخت هزینه‌ها را ندارد، می‌تواند درخواست معافیت از هزینه بدهد.
تجدیدنظر
از حکم نهایی دادگاه دعاوی کوچک فقط در صورتی می‌توان نزد دادگاه بخش (دیویژنال) تجدیدنظر خواست که مبلغ مورد اختلاف، بدون هزینه‌ها، از حد مقرر بیشتر باشد. این حد از ۱ اکتبر ۲۰۲۵ از ۳٬۵۰۰ به ۵٬۰۰۰ دلار افزایش یافت. تجدیدنظر باید ظرف ۳۰ روز پس از حکم آغاز شود. تجدیدنظر در دادگاه بخش خارج از حدود مجوز عادی پارالیگال است. پرونده‌های تجدیدنظر را به وکیل ارجاع می‌دهیم و در انتقال پرونده کمک می‌کنیم.
پرسش‌های رایج
آیا خودم می‌توانم از خودم دفاع کنم؟
بله، بسیاری این کار را می‌کنند. داشتن نماینده بیشتر در رعایت مهلت‌ها، آماده‌سازی مدارک و مذاکره، و در کنفرانس حل‌وفصل که پرونده در عمل اغلب همان‌جا تعیین تکلیف می‌شود، اثر دارد.
آیا می‌توانم علیه شرکتی خارج از انتاریو دعوا کنم؟
ممکن است، اگر دعوا ارتباط واقعی با انتاریو داشته باشد. ابلاغ به خوانده‌ی خارج از انتاریو و اجرای حکم در آنجا مراحل بیشتری دارد که باید پیش از ثبت بررسی شود.
طرف مقابل پولی ندارد. آیا طرح دعوا ارزش دارد؟
حکم معمولاً سال‌ها اعتبار دارد و دستورهای اجرایی تمدیدپذیرند، اما اگر بدهکار درآمد یا دارایی نداشته باشد، وصول ممکن است کند یا ناممکن باشد. قابلیت وصول باید جزو تصمیم به طرح دعوا باشد.
مدارکم فارسی است. چه کنم؟
اسنادی که به زبانی غیر از انگلیسی یا فرانسوی هستند، برای استفاده به‌عنوان مدرک به ترجمه‌ی رسمی نیاز دارند. دفتر اسناد ما می‌تواند سوگندنامه‌ی مترجم را تنظیم و گواهی کند.
پرونده چقدر طول می‌کشد؟
بسیاری از پرونده‌ها در کنفرانس حل‌وفصل یا پس از آن به سازش می‌رسند. پرونده‌ای که به دادرسی برسد، بسته به برنامه‌ی دفتر دادگاه، معمولاً از زمان ثبت چندین ماه طول می‌کشد.
منابع رسمی
- دولت انتاریو: طرح دعوا در دادگاه دعاوی کوچک
- دولت انتاریو: هزینه‌های دادگاه دعاوی کوچک
- آیین دادرسی دادگاه دعاوی کوچک (O. Reg. 258/98)
- آیین‌نامه‌ی هزینه‌های دادگاه دعاوی کوچک (O. Reg. 332/16)
- قانون مرور زمان ۲۰۰۲
- قانون دادگاه‌ها
این راهنما اطلاعات حقوقی عمومی درباره‌ی قوانین انتاریو تا تاریخ بالاست و مشاوره‌ی حقوقی برای وضعیت شما نیست. قوانین، فرم‌ها و هزینه‌ها تغییر می‌کنند؛ پیش از هر اقدام، منابع رسمی را بررسی کنید.